Menü
Ana Sayfa » Özel Yazılar » Türkiye’de Denizcilik Sektörü

Türkiye’de Denizcilik Sektörü

Sanayinin %80’i, nüfusun %60’ı deniz kenarında bulunmasına ve 8333 km’lik sahil şeridiyle dünya transit taşımacılığının odak noktasında olmasına rağmen, Türkiye’nin denizcilik sektöründe geri kalmış olmasının çeşitli siyasi ve ekonomik nedenleri vardır. Türkiye’de deniz, coğrafi konumu nedeniyle ulaştırma sektöründe de çok önemli bir yere sahiptir. Bu durum, Türkiye’nin ithalat, ihracat taşımacılığında açıkça görülmektedir.

Türkiye İç ve Dış Ticaret Ulaştırmaları

Dış Ticaret

%

Deniz Yolu

87

Karayolu

9.6

Demiryolu

0.7

Havayolu

0.2

Boru Hattı ve Diğer

2.2

İç Ticaret

%

Deniz Yolu

5

Karayolu

89

Demiryolu

4.5

Havayolu

Boru Hattı ve Diğer

1.5

İç ticarette denizyolu kullanımının %5’lik oranı, Türkiye’nin denizciliğe gereken önemi vermediğinin göstergesidir. Oysa deniz ulaştırması hava ulaştırmasına göre 22, kara ulaştırmasına göre 7, demir yolu ulaştırmasına 3,5 kat daha ucuzdur. İç ticaretteki durumun tam tersine dış ticarette, denizyolundan büyük ölçüde yararlanılmaktadır. Ancak, Türk deniz ticaret filosu yerine, farklı ülkelerin filolarından da yararlanılması nedeniyle önemli miktardaki kaynak yurt dışına aktarılmaktadır.

Denizyoluyla Türkiye’nin yaptığı ithalat ve ihracatın sadece, %34’ünü Türk bayraklı gemiler taşımakta, geri kalan %66’lık bölümünü yabancı bayraklı gemiler taşımaktadır.

Türkiye İç ve Dış Ticaret Ulaştırmaları

Denizyolu

Karayolu

Havayolu

Toplam

Türk

Yabancı

Türk

Yabancı

Türk

Yabancı

Türk

Yabancı

İhracat

%40.8

%59.2

%95.6

%4.4

%72.8

%27.2

%42.0

%51.0

İthalat

%42.8

%57.2

%83.1

%16.9

%52.9

%40.1

%45.3

%54.7

Türkiye, dış kaynaklardan yüksek maliyetle aldığı kredilerle 3 milyar dolar taşıma ücretini peşin olarak ödemektedir. Yani, ödenen 3 milyar doların geri ödeme maliyeti düşünüldüğü takdirde taşıma çok daha pahalıya mal olmaktadır. Geçmiş yıllarda da durum farklı değildir. Türkiye’nin gerçekleştirdiği ithalat ve ihracatta en büyük pay her zaman denizyolunun olmuştur.

Deniz taşımacılığının avantajları şu şekilde sıralanabilir:
– Bir defada çok fazla yükü ulaştırabilmesi
– Güvenilir olması
– Sınır aşımı olmaması
– Taşınan malın zarar görme olasılığının en az düzeyde olması
– Diğer kayıpların hemen hemen hiç olmaması

Denizcilik bu gibi nedenlerinden dolayı en çok tercih edilen ulaştırma türüdür. Türk Dış Ticareti kapsamındaki ürünlerin taşınmasında Türk ve yabancı bayraklı gemi taşımacılığı ayrı ayrı değerlendirildiğinde en fazla navlunun ham petrol, petrol ürünleri ve doğal gaz taşınmasına ödendiği görülmektedir. Taşınan bu ürünlerin, tüketimi çok fazla olduğu için sık sık ve çok miktarda taşınması gerekmektedir. Türkiye’nin karayolu taşımacılığı %89 gibi yüksek bir orana sahip olduğu sürece, Türkiye’nin, yabancı denizcilik şirketlerine ham petrol taşıtmak için daha uzun yıllar navlun ödemesi gerekecektir.

Türkiye’nin Dış Ticaretinde Ürün Çeşidine göre Ulusal-Yabancı Bayrak Dağılımı

Türk Bayraklı

Yabancı Bayraklı

Yük Cinsi

Toplam (Ton)

Ton

%

Ton

%

Kömür

4.195.109

1.032.466

24.6

3.162.643

75.4

Ham Petrol

10.959.670

8.102.536

73.9

2.857.134

26.1

Petrol Ürünleri

3.809.198

435.537

11.4

3.373.661

88.6

Doğal Gaz

3.919.061

55.415

1.4

3.863.646

98.6

Sanayi Mamulleri

17.398.589

5.777.813

33.2

11.620.776

66.8

Tarım Ürünleri

349.035

45.843

13.1

1.049.389

86.9

Maden Cevheri

5.154.443

2.253.381

43.7

2.901.062

56.3

Diğer Yükler

1.255.902

206.513

16.4

1.049.389

83.6

Türk deniz ticaret filosunda DWT olarak en fazla paya %57,5’lik oranla dökme yük gemileri sahiptir. Ardından %16.8’lik bir oranla kuru yük gemileri takip etmektedir. Gemilerin, daha çok dökme ve kuru yük taşımacılığında etkin bir şekilde kullanıldığı görülmektedir. Kuru yük gemilerinde yerli üretim fazla iken, dökme yük gemilerinde ithal üretim fazladır.

Dünya geneli ile karşılaştırıldığında, dünya deniz ticaret filosunun %1.02’sini, gemi inşa kapasitesinin ise %1.66’sını oluşturduğu görülen Türk denizcilik sektörü, dünya denizcilik sektöründe çok düşük bir paya sahiptir.

Türkiye ve Dünya Deniz Ticaret Sektör Büyüklükleri ile Türkiye’nin Aldığı Pay

Kapasite Tipi

Dünya

Türkiye

Türkiye’nin Payı

Ticaret Filosu

800 milyon DWT

8 milyon DWT

%1.02

Liman Elleçleme

13 milyar ton/yıl

314 milyon ton/yıl

%0.24

Gemi İnşa

30 milyon ton/yıl

500 bin ton/yıl

%1.66

Yat Limanı Bağlama

700 bin yat

8069 yat

%0.10

Balıkçı Filosu

12.5 milyon GRT

22.475 adet/13.382 GRT

%0.10

Balık Çiftliği

>10 milyon ton

1.133 adet/57.296 ton/yıl

%0.40

Türkiye’nin denizcilik sektöründe geldiği seviye geri kalmışlığın işaretidir. Günümüzde denizcilik sektörünün lehine bazı uygulamalar gerçekleştirilmiş olsa da mevcut potansiyelin bugün bulunulan seviyenin çok üstünde olduğu açıktır. Denizcilik sektörünün ciddi finans kaynağına ihtiyacı vardır. Yapılan uygulamalarda finans kaynağı eksikliğinin giderilmesi yerine yakıt fiyatlarında ve vergide birtakım indirime giderek sorunların çözülmesi amaçlanmıştır. Devlet tarafından denizcilik sektörü adına yapılanlar gemi yakıtından Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tahsil etmemek şeklindedir. Türk denizcilik sektörünün, dünya denizcilik sektöründeki %1 olan payını çok daha arttıracak, ciddi yapılanmalara ihtiyacı vardır.

Kaynaklar: Türkiye İstatistik Kurumu; Devlet Planlama Teşkilatı; Deniz Ticaret Odası; Institute of Shipping Economics and Logistics

YAZAR: Aybars Oruç

Beş farklı deniz eğitim kurumundan mezun olan ve halen Deniz Ulaştırma İşletme Mühendisliği alanında yüksek lisansına devam eden Uzakyol Vardiya Mühendisi Aybars Oruç e-MarineEducation.com kurucusudur. Armona Denizcilik'te HSEQ Coordinator olarak görev yapmaktadır. Kurtarma ve konteyner gemileri ile LPG ve aframax tankerlerde çalıştı. eGMDSS ve MarTEL isimli Avrupa Birliği projelerinde "Pilot Kullanıcı" olarak rol aldı. "Gemilerde Yapılan Su Analizleri ve Islah Yöntemleri" isimli bir e-kitap yayınladı. Denizkızı Kongresi, Tall Ships' Races gibi pek çok etkinliğe önemli katkılar sağladı. Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası'nın bir projesinde çalışmaları referans olarak kabul edildi. Orta ve yüksek öğretim kurumlarında paneller verdi. Kurucu, yönetici ya da onursal üye unvanları ile denizcilikle alakalı farklı sivil toplum örgütleri içerisinde bulundu. İyi derecede İngilizce ve başlangıç düzeyinde İspanyolca bilen Aybars Oruç liderlik, vücut dili okuma ve kullanma gibi çeşitli kişisel gelişim sertifikalarına sahiptir.

2 Adet Yorum

  1. Yazınızda belirttiğiniz istatistik i verilerin hangi yıllara ait olduğu bulunmamaktadır yarıca deniz yolu nun diğer ulaşım yöntemlerine kıyaslamasında ki 7 kat ve 22 kat verileri nin de gerçek değerler olduğunu düşünmemekteyim.(Lütfen kaynak gösterin.)

    İyi Çalışmalar

  2. Merhaba, yazıda Devlet Planlama Teşkilatı’nın 2001 yılına ait raporları diğer kurumların 2004 yılına ait raporları kullanılmıştır. Deniz yolu taşımacılığının diğer taşımacılık çeşitleriyle kıyaslanma verisi Devlet Planlama Teşkilatı’na aittir ve gerçek değerlerdir. Extra kaynak için :

    http://www.ubak.gov.tr/BLSM_WIYS/UBAK/tr/Ana_Plan_Stratejisi/3-Rapor/20100518_171220_204_1_64.pdf

    http://plan9.dpt.gov.tr/oik31_denizyolu/31denizyol.pdf

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Daha fazla Özel Yazılar
Bir Güç Olarak Denizcilik

Var olduğumuz günden bugüne kadar, gerçekte bize hakim olan dünyaya hakim olma çabasında olanlarız. İnsanız. Geçmişten günümüze miras bıraktığımız hakimiyet...

Kapat